Ekspert: “Moped və motosiklet istifadə edənlərin çoxu qanundan bixəbərdir”
Bu ilin ilk 6 ayında respublika yollarında moped və motosiklet sürücülərinin təqsiri nəticəsində baş verən yol-nəqliyyat hadisələrinin sayı və nəticələri ictimaiyyəti narahat etməyə əsas verir. Rəsmi məlumatlara görə, yanvar-iyun aylarında belə qəzalarda 17 yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib, nəticədə 4 nəfər həyatını itirib, 16 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıb. Təkcə Bakıda motosiklet və moped sürücülərinin yol verdiyi 7 hadisə qeydə alınıb, nəticədə 9 nəfər yaralanıb.
Son iki ilin müqayisəli statistikasına baxanda isə aydın görünür ki, motosiklet və mopedlərlə bağlı hadisələrin sayı artmaqdadır. 2022-ci ildə il ərzində belə hadisələrin sayı 20 civarında olmuşdusa, 2023-də bu rəqəm 28-ə yüksəlib. Bu ilin yalnız 6 ayında isə artıq 17 hadisə baş verib. Ekspertlər ilin sonuna qədər bu sayın 35-40 hadisəyə çatacağını proqnozlaşdırırlar.
Rəqəmlərdən göründüyü kimi, bu hadisələrin ölüm göstəricisi də yüksəkdir. Belə ki, ümumi yol-nəqliyyat hadisələrində ölüm səviyyəsi 7-8 faiz arasında dəyişirsə, moped və motosiklet sürücülərinin iştirakı ilə olan hadisələrdə bu göstərici 20 faizə yaxınlaşır. Yəni bu qəzalarda hər 5 nəfərdən biri həyatını itirir.
Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin son açıqlamalarında qeyd olunur ki, hadisələrin 65-70 faizi sürücülərin yol hərəkəti qaydalarını pozması, xüsusilə işıqforun qırmızı işığında keçməsi, əks yola çıxması, piyadalar üçün nəzərdə tutulmuş zolaqlardan sürətlə hərəkət etməsi səbəbindən baş verir. Bundan əlavə, motosikletlərin əksəriyyətində texniki baxışdan keçməmiş, qeydə alınmamış, təhlükəsizlik avadanlıqları olmayan vasitələrdən istifadə olunur.
Sürücülərin hüquqi vəziyyətinə baxdıqda isə onlardan çox böyük qismi, təxminən 80 faizinin sürücülük vəsiqəsi olmadığı bildirilir. Əmək müqaviləsi ilə işləyənlər isə demək olar ki, yoxdur. Belə ki, kuryer xidmətində çalışanların yalnız 15-20 faizi əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirilib, digərləri “gündəlik qazanc” prinsipi ilə fəaliyyət göstərir. Bu isə onları həm təhlükəsizlik, həm də məsuliyyət baxımından daha riskli edir.
Dünyanın digər ölkələrində də oxşar problemlər yaşanır, amma statistika göstərir ki, tətbiq edilən sərt qaydalar nəticəsində rəqəmlər daha aşağıdır. Məsələn, Hindistanda motosiklet və mopedlərlə bağlı qəzalar 2015-2019-cu illər arasında hər il 150-160 min nəfərin ölümünə səbəb olub. Lakin son illərdə tətbiq edilən məcburi kasko və təhlükəsizlik kursları nəticəsində ölüm halları 15 faiz azalıb.
Avropa İttifaqı ölkələrində isə qəza və ölüm statistikasında motosikletlər ümumi yol hadisələrinin 10-12 faizini təşkil edir, ölüm səviyyəsi isə 6-8 faizdir. Almaniyada 2023-cü ildə motosiklet qəzalarında 450 nəfər həlak olub, Fransa və İtaliyada bu rəqəm 600-700 arasında dəyişib. Amma həmin ölkələrdə hər motosiklet sürücüsünün icbari qeydiyyatı, xüsusi sürücülük vəsiqəsi və texniki baxışı var, kaska və təhlükəsizlik geyimi məcburidir və işəgötürənlər də məsuliyyət daşıyır.
Yaponiyada vəziyyət daha yaxşıdır. Orada hər motosiklet rəsmi qeydiyyatda olur və hər 2 ildən bir texniki baxışdan keçirilir. Qəza və ölüm halları 2010-cu ildən bəri 50 faiz azalıb və hazırda bütün yol hadisələrinin cəmi 5 faizini təşkil edir.
Azərbaycanda isə mütəxəssislər təklif edirlər ki, dünya təcrübəsindən nümunə götürərək ilk növbədə moped və motosiklet sürücüləri üçün ayrıca sürücülük kateqoriyası tələb olunsun, texniki baxış və icbari qeydiyyat tətbiq edilsin, kask və təhlükəsizlik geyimi məcburi olsun, işəgötürənlər əmək müqaviləsi bağlamağa və təlim keçirməyə məcbur edilsin.
Rəqəmlər göstərir ki, bu sahədə təcili tədbirlər görülməzsə, həm yol təhlükəsizliyi, həm də cəmiyyətin narazılığı daha da artacaq. Motosikletlər və mopedlər əlçatan nəqliyyat vasitəsi kimi qalmalı, amma onların yaratdığı təhlükə minimuma endirilməlidir. Bunun üçün qanunvericilik və nəzarət mexanizmləri müasir dünya təcrübəsinə uyğunlaşdırılmalıdır.
Nəqliyyat üzrə ekspert Eldəniz Cəfərov “Yeni Müsavat”a açıqlamasında deyib ki, moped və motosikletlərin iştirakı ilə baş verən qəzaların sayını azaltmaq məqsədilə ötən ildən qanunvericilikdə dəyişikliklər edilib: "Bu növ nəqliyyat vasitəsi ilə bağlı "Yol hərəkəti haqqında" Qanunda və İnzibati Xətalar Məcəlləsində müddəalar yer alıb. Azərbaycanda moped və motosiklet istifadə edənlərin çoxu qanundan bixəbərdir və öyrənmək istəmirlər. Elə bu səbəbdən də ötən həftədən başlayaraq Daxili İşlər Nazirliyinin yol polisləri yollarda moped və motosiklet sürənlərlə maarifləndirmə işləri aparırlar".
Ekspert deyir ki, aparılan maarifləndirmə tədbirləri öz bəhrəsini verəcək və qismən də olsa belə nəqliyyat vasitələrinin iştirakı ilə baş verən qəzaların sayı azalacaq: “Artıq qanunverici baza var. Burada insanların bir qədər məsuliyyətli olması vacibdir. Beynəlxalq təcrübə də bunu deyir. Bir çox dünya ölkələrində də qanunvericilik var və qanuna uyğun rəftar edirlər. Sadəcə olaraq, günümüzün reallığıdır, belə nəqliyyat vasitələri əsasən yay mövsümündə artır. Onların sayı artdıqca isə qəza riskləri də artır”.
Elməddin Muradlı: “Piyada vurulmaları bizi narahat edir” - Yeni Çağ
Elməddin Muradlı
Nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Elməddin Muradlı bildirib ki, son illər motosiklet və mopedlərin sayının artması ilə yanaşı, bu nəqliyyat vasitələrini idarə edən şəxslərin yol hərəkəti qaydalarına biganə münasibəti də müşahidə olunur: “Təəssüf ki, bir çox sürücülər bu nəqliyyat vasitələrini şəhər içində sanki yarış meydanı kimi idarə edirlər. Ara məsafəsi saxlamamaq, təhlükəli manevrlər, dəbilqədən istifadə etməmək və sürət həddini aşmaq artıq normaya çevrilib. Bu isə yol hərəkətində təhlükəsizlik prinsiplərinə ciddi ziddir”.
Ekspertin sözlərinə əsasən, sürücülər bilməlidir ki, hər qayda pozuntusu bir insanın həyatı bahasına başa gələ bilər: “İkitəkərli nəqliyyatın yüngüllüyünə aldanıb məsuliyyətsiz davranmaq özləri üçün də, digərləri üçün də ağır nəticələr doğurur. Motosiklet və mopedlər təhlükəsizlik baxımından avtomobillərə nisbətən daha həssas nəqliyyat vasitələridir. Bu səbəbdən onları idarə edənlər həm öz həyatlarını, həm də ətrafdakı insanların həyatını təhlükəyə atırlar. İctimai nəqliyyata yaxın məsafələrdə qəfil manevrlər etmək, piyada keçidlərində gözləmədən keçmək və ya svetoforun qırmızı işığını vecə almamaq birbaşa qəzaya səbəb olur”.
Elməddin Muradlı təklif edir ki, bu sahədə inzibati cəzalarla yanaşı, sürücülərin maarifləndirilməsi də sistemli və davamlı xarakter alsın: “Yol hərəkəti qaydaları yalnız avtomobil sürücüləri üçün deyil, ikitəkərli nəqliyyat vasitələrinin sürücüləri üçün də mütləq şəkildə öyrədilməli və tətbiq olunmalıdır. Xüsusən də bu nəqliyyat vasitələrinin icarə şirkətləri vasitəsilə yayılması fonunda sürücülük mədəniyyəti və məsuliyyəti mövzusuna daha çox diqqət yetirilməlidir”.
