Dünya yeni savaşın astanasında ABŞ-İran böhranı təhlükəli mərhələyə daxil oldu
Cenevrədə keçirilən ABŞ-İran danışıqlarının ikinci raundu faktiki olaraq tərəflərin mövqelərinin nə qədər uzaq olduğunu bir daha nümayiş etdirdi. Diplomatik masada sözlər yumşaq səslənsə də, sətrin altı açıq şəkildə gərginlik, təhdid və qarşıdurma siqnalları ilə doludur.
Cenevrə masasının arxasında gizlənən sərt reallıq
ABŞ ilə İran arasında Cenevrədə keçirilən görüşlərin “məhsuldar” adlandırılması diplomatik etikettən başqa bir şey deyil. Əslində isə tərəflər mövqelərini yumşaltmaq əvəzinə daha sərtləşdiriblər.
İran prezidenti Məsud Pezeşkian açıq mesaj verdi ki, Tehran geri çəkilmir. Onun “nüvə silahı istəmirik, amma dinc nüvə sənayesindən imtina etməyəcəyik” bəyanatı diplomatik dildə belə oxunur: İran nüvə proqramını dayandırmaq niyyətində deyil. Bu, danışıqların əsas düyün nöqtəsidir.
İran XİN rəhbəri Abbas Əraqçinin danışıqları “çox qısa məzmunlu” adlandırması isə bir başqa mesajdır: tərəflər hələ ortaq dil tapa bilməyib.
Vaşinqtonun qırmızı xətti: “Nüvə silahı olmaz!”
ABŞ tərəfinin ritorikası isə daha sərt və açıqdır. ABŞ vitse-prezidenti C.D. Vens bildirib ki, İranın nüvə silahı əldə etməsi Vaşinqton üçün qəti qırmızı xətdir. Bu açıqlama sadəcə xəbərdarlıq deyil – açıq ultimatumdur.
Onun mesajının arxasında duran siyasi xətt isə birbaşa Donald Tramp administrasiyasının strategiyasıdır: diplomatiya işləməsə, digər variantlar masadadır.
Bu açıqlamaların Ağ Ev və ABŞ mediası, o cümlədən “Fox News” vasitəsilə yayılması isə təsadüfi deyil. Bu, təkcə Tehrana deyil, bütün regiona ünvanlanmış psixoloji təzyiq kampaniyasıdır.
Diplomatiya masasında sözlər, regionda isə qırıcılar
Danışıqların gərginliyini göstərən ən açıq siqnal hərbi sahədə verildi. ABŞ Müdafiə Nazirliyi Yaxın Şərqə 50-dən çox qırıcı təyyarə göndərməsi diplomatiyanın arxasında dayanan real gücü nümayiş etdirir.
Bu, klassik ABŞ strategiyasıdır: Diplomatiya, üstəgəl hərbi təzyiq, məcburetmə bərabərdir razılaşmaya.
Vaşinqton açıq mesaj verir ki, razılaşma olacaq. Bu istər masa arxasında, ya da güc yolu ilə.
Moskva faktoru: səssiz, amma təhlükəli oyunçu
Tehran zənginləşdirilmiş uranın üçüncü ölkəyə, xüsusilə Rusiyaya ötürülməsi variantını gündəmə gətirir. Bu isə artıq təkcə ABŞ-İran deyil, böyük güclərin qarşıdurma xəttinə çevrilən geosiyasi oyun deməkdir.
Əgər İran nüvə materiallarını Rusiyaya yönləndirirsə, bu, Qərb üçün ikiqat təhlükədir. Bu o deməkdir ki, İranın proqramı dayanmayacaq, Moskva yeni geosiyasi divident qazanacaq. Bu ssenari Vaşinqton üçün qəbuledilməzdir və gərginliyin əsas səbəblərindən biridir.
Region barıt çəlləyinə çevrilir
Bugünkü mənzərə son dərəcə təhlükəlidir: İran geri çəkilmir, ABŞ geri çəkilməyəcəyini açıq deyir, hərbi hazırlıq artır, böyük güclər prosesə daxil olur. Bu artıq sadəcə diplomatik böhran deyil. Bu, Yaxın Şərqin növbəti böyük geosiyasi sınağıdır.
Əgər tərəflər mövqelərindən geri addım atmasa, Cenevrə danışıqları tarixə sülhün başlanğıcı kimi yox, böyük qarşıdurmanın son xəbərdarlığı kimi düşə bilər.
Razılığın əldə edilməməsi dünya yeni böhran mərhələsinə sürükləməkdədir. Bu dəfə risklər əvvəlkilərdən qat-qat böyükdür.
