Yer kürəsinin paleontoloji tarixi açıq şəkildə göstərir ki, heç bir növ “əbədi yaşamaq hüququna” malik deyil.
Bəziləri kataklizmlərin qurbanı olub, digərləri isə dəyişən mühit qarşısında öz zəifliklərinə görə məhv olub.
Texnologiyası və milyonlarla illik tarixi ilə fəxr edən insan isə özünü çox vaxt inkişafın zirvəsi hesab edir. Lakin bu mövqenin nə qədər kövrək olduğu həm xarici, həm də öz sivilizasiyamız daxilindəki təhlükələrə baxdıqda aydın görünür.
Alimlər bəşəriyyətin yoxa çıxmasının 5 mümkün ssenarisini qeyd ediblər.
1. Asteroid toqquşması (kosmik fəlakət)
Ən “kino üslublu” ssenari böyük asteroidin Yerə düşməsidir. Belə hadisənin dinozavrların məhv olmasına səbəb olduğu düşünülür.
Filmlərdən fərqli olaraq, insanlığın hazırda belə obyektləri etibarlı şəkildə yönləndirmək texnologiyası yoxdur.
Toqquşma nəticəsində:
• güclü zərbə dalğaları
• sunamilər
• atmosferə qalxan toz səbəbilə “nüvə qışı”
baş verə bilər və bu, əksər canlılar üçün ölümcül olar.
2. Qlobal pandemiya
COVID-19 pandemiyası insanlığın nə qədər həssas olduğunu göstərdi. Lakin növbəti epidemiya daha ölümcül ola bilər.
Əgər virus sürətlə yayılsa və alimlər vaxtında vaksin və ya müalicə tapa bilməsə:
• səhiyyə sistemi çökə bilər
• sosial strukturlar dağıla bilər
Bu isə qlobal böhrana gətirib çıxarar.
3. Supervulkan püskürməsi
Yer kürəsində təxminən 20-yə yaxın supervulkan mövcuddur (məsələn, ABŞ-da Yelloustoun, İndoneziyada Toba).
Belə vulkanın püskürməsi:
• minlərlə kub kilometr kül və qazın atmosferə qalxmasına
• “vulkanik qış” effektinə səbəb ola bilər.
Temperaturun 5–15 dərəcə azalması belə:
• kənd təsərrüfatının məhv olmasına
• aclığa
• kütləvi miqrasiyaya gətirib çıxara bilər.
4. Günəşin təkamülü
Astrofiziklərin fikrincə, Günəş sonsuza qədər dəyişməz qalmayacaq. Zaman keçdikcə onun parlaqlığı və ölçüsü artır.
Nəticədə:
• Yerə düşən enerji artacaq
• okeanlar buxarlanacaq
• planet Veneraya bənzər hala düşəcək
Bu proses milyonlarla və ya milyardlarla il çəkəcək, lakin növ olaraq insan üçün qaçılmaz ssenaridir.
5. Süni intellekt və texnoloji sinqulyarlıq
Ən müasir və müzakirə olunan ssenarilərdən biri süni intellektlə bağlıdır.
Sinqulyarlıq nəzəriyyəsinə görə:
• süni intellekt özünü təkmilləşdirə biləcək səviyyəyə çatacaq
• daha güclü versiyalarını özü yaradacaq
• bu proses insan anlayışından kənar sürətlə baş verəcək
Belə bir superağılın davranışı proqnozlaşdırıla bilməz. Onun insanlığı qoruyub-qorumayacağı isə açıq sual olaraq qalır. (lent.az)
